د ماشومانو خوارځواکي
Child malnutrition
د ماشومانو خوارځواکي یعنې ماشوم د ودې او روغ پاتې کېدو لپاره کافي او سم خواړه نه ترلاسه کوي. دا حالت په افغانستان کې ډېر عام دی او د ډېر ډنګروالي، د عمر په پرتله لنډ قد، یا د دواړو پښو د پړسوب په شکل ښکاري. خوارځواکي ماشومان ژر په انتانونو اخته کېږي او د اسهال، سینه بغل (نمونیا) یا شري له امله د مړینې چانس یې ډېر زیات دی. سخته حاده خوارځواکي طبي بېړنی حالت دی، خو په ځانګړو درملیزو خوړو د درملنې وړ ده.
نښې نښانې
- ډېر ډنګر لاسونه، پښې او مخ؛ پوښتۍ په اسانۍ ښکاري
- د دواړو پښو پړسوب (د ګوتې په کېکاږلو ځای یې ننوتی پاتې کېږي)
- نه لویېدل یا وزن نه اخیستل؛ د خپل عمر له ماشومانو لنډ
- ستړیا، لږې لوبې، ژر خپه کېدل یا بې اشتهايي
- نري، کم رنګه یا روښانه وېښته او وچ پوستکی چې پوست اچوي
- بیا بیا انتانونه او اسهال
لاملونه
- ناکافي خواړه یا هغه خواړه چې کافي پروټین، ویټامین او منرالونه نه لري
- په لومړیو ۶ میاشتو کې یوازې د مور شیدې نه ورکول، یا د نورو خوړو ډېر وختي یا ډېر ناوخته پیلول
- بیا بیا اسهال، چینجي، شري او نور انتانونه
- ناپاکې اوبه او کمزوری حفظ الصحه
- بې وزلي، د خوړو کمښت او بې ځایه کېدل
- د امیندوارۍ پر مهال د مور خوارځواکي یا د زېږون پر مهال کم وزن
مخنیوی
- په لومړیو ۶ میاشتو کې یوازې د مور شیدې، بیا تر ۲ کلنۍ پورې تی ورکول جاري وساتئ
- له ۶ میاشتنۍ وروسته په ورځ کې څو ځله نرم خواړه ورزیات کړئ: میده شوې سبزي، دال، هګۍ، غوښه، مستې او مېوه
- ماشوم ته په وخت واکسین ورکړئ، په تېره د شري پر ضد
- د روغتیايي مرکزونو د وړاندیز سره سم ویټامین A او د چینجو درمل
- پاکې جوش شوې اوبه، په صابون د لاسونو مینځل، او د اسهال لپاره او آر اس له زنک سره
- په روغتیايي مرکز کې د وزن او د مټ د چاپېر (MUAC) منظم کتل
درملنه
- په روغتیايي مرکز کې ارزونه: وزن، قد، د مټ د چاپېر اندازه (MUAC) او د پړسوب کتل
- پرته له اختلاط سخته خوارځواکي: په کور کې چمتو درملیز خواړه (RUTF) له اونیزې معاینې سره
- له اختلاط سره سخته خوارځواکي (خواړه نه خوړل، پړسوب، انتان): په روغتون کې درملنه
- د روغتیايي کارکوونکي د پرېکړې سره سم د انتانونو درملنه، ویټامین A او د چینجو درمل
- له ښه کېدو وروسته د مور د شیدو او کورنیو خوړو دوام
- د روغتیايي کارکوونکي پرته قوي درمل یا د بوټو درمل مه ورکوئ
عامې پوښتنې
زما ماشوم هره ورځ خواړه خوري — ولې لا هم ډنګر دی؟
ماشومان په ورځ کې کافي وعدو (له یو کلنۍ: ۳ وعدې خواړه او د وعدو ترمنځ ۱ تر ۲ سپک خواړه) او د پروټین او ویټامین لرونکو خوړو ته اړتیا لري، نه یوازې ډوډۍ یا چای. چینجي او بیا بیا اسهال هم وده دروي. له روغتیايي مرکز وغواړئ چې ستاسو ماشوم وزن او اندازه کړي.
چمتو درملیز خواړه (RUTF) څه دي؟
چمتو درملیز خواړه یو ځانګړی له انرژۍ ډک خمیر دی چې په ډېرو روغتیايي مرکزونو کې د سختې خوارځواکۍ د درملنې لپاره وړیا ورکول کېږي. یوازې هغه اندازه ورکړئ چې روغتیايي کارکوونکی یې درته وايي، تی ورکول جاري وساتئ او ورسره پاکې اوبه ورکړئ.