کالدانه (د پوستکي لیشمانیا)
Cutaneous leishmaniasis (Kabul sore)
د پوستکي لیشمانیا چې په افغانستان کې د کالدانې یا کابلي ټپ په نوم پېژندل کېږي، د پوستکي یو انتان دی چې د یوه پرازیت له امله رامنځته کېږي او د ډېر کوچني شګو مچ (پشه خاکي) د چیچلو له لارې خپرېږي. په کابل او نورو ښارونو کې ډېرې پېښې لري. دا ناروغي یو ټپ پیدا کوي چې ورو ورو لویېږي، ډېری وخت پر مخ، لاسونو یا پښو، او کېدای شي د روغېدو لپاره میاشتې ونیسي او تل پاتې داغ پرېږدي. دا ناروغي ژوند ته خطر نه لري، خو ژره درملنه داغ کموي.
نښې نښانې
- د حشرې د چیچلو په ځای کې، څو اونۍ یا میاشتې وروسته، یو کوچنی سور پړسوب
- پړسوب ورو ورو لویېږي او په خلاص ټپ بدلېږي چې غاړې یې پورته وي
- ډېری وخت پر ټپ وچه پوستکی (پاړکی) وي
- معمولاً بې درده وي مګر دا چې انتان ونیسي
- په لوڅ پوستکي لکه مخ، لاسونو او پښو کې یو یا څو ټپونه
- ورو ورو روغېږي او داغ پرېږدي
لاملونه
- د لیشمانیا پرازیت
- د اخته شګو مچ (پشه خاکي) چیچل چې له ماښام تر سهاره فعال وي
- شګو مچ د خټینو دېوالونو په درزونو، کثافاتو او د څارویو په ځایونو کې هګۍ اچوي
- په هغو سیمو کې اوسېدل یا تګ چې ډېرې پېښې لري
مخنیوی
- د حشره وژونکي درمل لرونکې پشه خانې لاندې ویده شئ
- پر کړکیو او دروازو باریکې جالۍ وکاروئ
- ماښام او شپه لاسونه او پښې پټې کړئ
- د حشراتو ضد درمل وکاروئ